En nu vliegt deze Dombo z’n proefschrift weer in …

Desalniettemin een korte exegese.

Er bestaat een tamelijk bekende filosoof mét bril en baard, die onder de naam Daniel Dennett door het leven gaat. De man vertoont een verbluffende gelijkenis met Vader Abraham, maar dit terzijde. Deze filosoof maakt, in mijn ogen te onpas, gebruik van de Dombo-metafoor, met name in zijn boek Freedom evolves, waar ik me onlangs in verdiepte naar aanleiding van mijn eigen opflakkerende interesse in de kwestie van de vrije wil, zie eerdere stukjes. Waarom te onpas? Dennett gebruikt de metafoor om zijn betoog kracht bij te zetten, echter: de metafoor heeft niets met zijn betoog te maken! Hij poneert bijna terloops een heuse waarheidsclaim, en blijft zijn publiek daarmee om de oren slaan (en om de tuin leiden). Dat vind ik min.

Filosofie wordt vaak aan de hand van analogieën bedreven: een ‘vergelijkbare’ situatie wordt onderzocht, waarna het resultaat wordt teruggevoerd op het oorspronkelijke probleem. U moet eens opletten hoe vaak er wel niet voorbij wordt gegaan aan de vraag in hoeverre de onderzochte situatie überhaupt vergelijkbaar is met het te onderzoeken probleem. Dat is wat ik bedoelde met ‘ideeën omkleden met verhalen’.

De schrijver in mijn stukje weet de oplettende lezer te identificeren met Willem Jan Otten, door slechts naar mijn titel te kijken. Otten schreef ooit het schitterende essay ‘Het wonder van de losse olifanten’, met als ondertitel ‘Een rede tot de ontwikkelden onder de verachters van de christelijke religie’. Deze ondertitel is weer gebaseerd op een stuk van Friedrich Schleiermacher, een true believer. Daartegenover staat Ludwig Feuerbach, die (kort door de bocht) God als projectie van de mens ziet. De keuze voor het toverveertje is een Feuerbachiaanse draai die ik aan mijn stukje wilde meegeven.

Dat de schrijver uiteindelijk wegvliegt weerspiegelt een heel ander type vrijheid dan die waar Dennett het over heeft, namelijk de dichterlijke. Ik vond dat een mooi contrast. Daarnaast blijft er iets hangen als: ‘Zou het dan toch?’, hetgeen voor mij een essentieel levensingrediënt is, hoe nuchter ik zelf ook mag zijn.

En dan de vraag of ik schrijver dan wel filosoof ben. Op het eerste gezicht identificeer ik mij in dit stukje veel meer met de schrijver dan met de filosoof. Toch ‘omkleedt dit verhaaltje nogal wat ideeën’, hetgeen mij zelf nu weer te denken geeft.

Ik heb ze niet dagelijks, ik schijn elke dag een veertje te verliezen, en toch, soms, soms lijkt het ook of ik er elke dag, doch onbewust, er eentje bij krijg…!