Je kunt heel wat zeggen van Arabieren, maar dus niet dat ze niet punctueel zijn. Het volgende voorbeeld staaft deze bewering.

De eerste krabbel is betekenisloos. Die slaat nergens op. Het tweede woord komt daarentegen met verstandig overeen, terwijl het derde onnadenkend betekent. Hoe subtiel. Dat is nog eens wat anders dan de puntjes op de i!

Met mijn beeld van U ben ik bevriend. Maar kunnen wij, gesteld dat U ook gesteld bent op Uw beeld van mij, nou echt van een vriendschap spreken?

Iedere letter die U hier leest vindt zijn oorsprong in een toetsaanslag. Ervan uitgaande dat de woorden die zijn samengesteld uit deze letters betekenis hebben kunnen we stellen dat de toetsaanslagen niet willekeurig zijn. Sterker nog, met een beetje goede wil vindt U dit tekstje doordacht. Het lijkt alsof ik bedoel te zeggen wat ik schrijf. Maar is dat ook zo?

U zult het waarschijnlijk met me eens zijn dat mijn handen, terwijl ze de toetsen beroeren, worden aangestuurd door mijn hoofd. Of althans, door iets wat daarin zit. Alvorens de woorden hun weg naar het beeldscherm vinden ontstaan ze in mijn gedachten. Een populaire misvatting is het idee dat ik ze bedenk. De God van Willem Kloos.

Gelooft U eigenlijk in de ziel, als complement van het lichaam?

Stel dat de bron van mijn gedachten niet-stoffelijk is, dan doemt onmiddellijk het probleem der communicatie op. Hoe ’spreekt’ mijn geest, en hoe ‘luistert’ mijn lichaam? Welk plekje in mijn hersenen staat in verbinding met God? Zonder U op de ziel te willen trappen stel ik dat ze niet bestaat.

Maar als God dood is, hoe kan ik dan ooit iets doelbewust bedenken? Het antwoord is eenvoudig: met geen mogelijkheid. Laten we er voor de grap eens van uitgaan dat ik met prachtig proza op de proppen kom. Een stapje dieper bezien zou je kunnen zeggen dat ik de zinnen verzin met behulp van een woordloze ‘denktaal’. Nog weer dieper wurgt de eindeloze regressie ons zonder mededogen.

Het mysterie van de ziel wordt zo de paradox van het bedenken.

Het moet dus anders zijn. Ik stel me dan ook voor dat woorden en beelden wel degelijk willekeurig in mij ontspringen. Afhankelijk van mijn gemoed sijpelt er af en toe eens wat uit mijn geheugen naar mijn bewustzijn, of ‘werkruimte’, zo U wilt. Aan deze woordenbrij ga ik schaven, totdat het wat is. In tegenstelling tot bedenken is corrigeren namelijk vrij eenvoudig.

Iets dergelijks gebeurt er waarschijnlijk ook als U mij een simpele ja/nee kwestie voorschotelt. In eerste instantie is mijn antwoord arbitrair. Maar door daarover na te denken kan het alsnog omslaan, of niet.

Datgene wat ik ik noem is in feite niet veel meer dan een corrector van de uitvoer van een random generator met mijn geheugen als bron. Het mag U choqueren maar het is een waarheid als een koe, die ik op wel duizend manieren had kunnen zeggen. Toevallig is het deze geworden.

Sommige zondagen zijn zo mooi dat je er de wekker voor wilt zetten. De dag van gisteren was er zo een. Als gevolg daarvan fietste ik in alle vroegte richting Katwijk. Zwembroek en handdoek in de rugzak. De luim goed.

Zo’n twee uur na vertrek passeerde ik Rijnsburg, een slordige 40 kilometer van huis. Mijn gedachten bleven even hangen bij de heer Spinoza, die hier ooit een jaar of wat van zijn leven sleet. Maar al snel vervlogen ze.

Eenmaal op het strand gelegen kwam Spinoza weer boven, en ik vroeg me af of hij zich hier in de hete nazomer van 1662 eveneens wist te ontspannen. Ik kon me de wijsgeer op z’n handdoekje, omgeven door functioneel naakt, vreemd genoeg niet voorstellen.

Vandaar dus dit schrijven, opdat het nageslacht niet denkt dat ik mij nimmer verpoos. Natuurlijk ken ik ook momenten zonder kommer en kwel. Dat ik daar de ontmoeting met de man met de hamer tijdens de terugtocht niet toe reken is slechts een detail.