:: laatst gelezen ::
Lila door Robert M. Pirsig (1991), vertaling Robert Jonkers
plot
Tijdens een bootreis over de Hudson ontvouwt Phaedrus aan de lezer zijn filosofie, de Metafysica van de Kwaliteit. Onderweg ontmoet hij Lila, die met hem meereist, en in vele opzichten een tegenpool is van Phaedrus. Met behulp van zijn filosofie probeert hij onder andere een antwoord te vinden op de vraag of Lila Kwaliteit bezit. Daarnaast past hij zijn Metafysica van de Kwaliteit toe op een diverse verzameling (ethische) vraagstukken.
[ detailsamenvatting ]
stijl
Phaedrus, de literaire evenpool van Pirsig, is uiterst serieus, en het verhaal wordt dan ook met weinig humor verteld. De hoofdmoot van het boek bestaat uit de uiteenzetting en detailering van de Metafysica van de Kwaliteit, sporadisch onderbroken door de bootreis. De worsteling van de schrijver met deze materie wordt zichtbaar doordat de beschrijving van zijn filosofie ook de ontwikkeling daarvan laat zien: verkeerde aannamen worden door Phaedrus naarmate het verhaal vordert verbeterd, nieuwe inzichten worden toegevoegd. Een aantal onderwerpen komen meerdere keren in het boek aan bod (zoals bijvoorbeeld het begrip culturele immuniteit).
diepgang
Naast de uitgewerkte Metafysica van de Kwaliteit is de methode die tot deze filosofie heeft geleid interessant om te volgen. Phaedrus verzamelt gedachten op zogenaamde fiches, en ordent die vervolgens in categorieën. Hij laat alle ruimte om terug te komen op eerdere gedachten door ook kritiek te leveren op zijn eigen fiches. Op deze manier is hij zelf actief bezig filosofie te bedrijven, niet te vergelijken met wat hij noemt filosofologie, datgene wat op universiteiten wordt onderwezen, maar waarbij eigen initiatief niet direkt wordt aangemoedigd.
De Metafysica van de Kwaliteit zet zich af tegen de subject-object metafysica als allesoverheersend raamwerk. Inplaats daarvan worden subjecten en objecten ingepast in de Metafysica van de Kwaliteit. Phaedrus onderkent twee soorten kwaliteit: statische en Dynamische. De wereld bestaat uit statische kwaliteitsstructuren, onderverdeeld in 4 evolutionaire lagen, de anorganische, biologische, sociale en intellectuele laag. Deze lagen zijn in essentie onafhankelijk, echter aangrenzende lagen kunnen met elkaar in conflict zijn. De statische structuren kunnen veranderen onder invloed van Dynamische kwaliteit (een revolutionair in een vastgeroeste samenleving is een voorbeeld van Dynamische kwaliteit die statische sociale patronen tracht te beïnvloeden). De Dynamische kwaliteit is zelf niet nader definieerbaar. De Metafysica van de Kwaliteit geeft daarmee ruimte om mystiek met subject-object redeneringen te verenigen. Onderstaande figuur geeft het raamwerk schematisch weer.
Enige thema's die aan de hand van deze filosofie in het boek worden uitgewerkt zijn de volgende:
Niet alle punten zijn even sterk uitgewerkt, maar ze bieden genoeg aanknopingspunten om er zelf mee verder te gaan. Het boek is een grote uitnodiging tot zelf nadenken.
meerwaarde
Dit boek is voor mij uiterst inspirerend. Zowel de methode, filosofie bedrijven, als het inzicht dat er een metafysica bedacht kan worden die enerzijds recht doet aan de 'harde' wetenschap, en anderzijds de mystiek toelaat, is boeiend.
De kritiek op Pirsig die vaak wordt geponeerd is de vraag of de subject-object metafysica het huidige idee van de wereld ook werkelijk zo overheerst als hij stelt. Ik kan hier alleen maar op zeggen dat dat voor mij wel degelijk het geval was (net als voor Pirsig), waarmee het boek direkt aan impact wint.
uitgelezen op 04-05-02
verplichte kost | prachtig | lezenswaard | aardig | tijdverlies | niet door te komen
plot
Tijdens een bootreis over de Hudson ontvouwt Phaedrus aan de lezer zijn filosofie, de Metafysica van de Kwaliteit. Onderweg ontmoet hij Lila, die met hem meereist, en in vele opzichten een tegenpool is van Phaedrus. Met behulp van zijn filosofie probeert hij onder andere een antwoord te vinden op de vraag of Lila Kwaliteit bezit. Daarnaast past hij zijn Metafysica van de Kwaliteit toe op een diverse verzameling (ethische) vraagstukken.
[ detailsamenvatting ]
stijl
Phaedrus, de literaire evenpool van Pirsig, is uiterst serieus, en het verhaal wordt dan ook met weinig humor verteld. De hoofdmoot van het boek bestaat uit de uiteenzetting en detailering van de Metafysica van de Kwaliteit, sporadisch onderbroken door de bootreis. De worsteling van de schrijver met deze materie wordt zichtbaar doordat de beschrijving van zijn filosofie ook de ontwikkeling daarvan laat zien: verkeerde aannamen worden door Phaedrus naarmate het verhaal vordert verbeterd, nieuwe inzichten worden toegevoegd. Een aantal onderwerpen komen meerdere keren in het boek aan bod (zoals bijvoorbeeld het begrip culturele immuniteit).
diepgang
Naast de uitgewerkte Metafysica van de Kwaliteit is de methode die tot deze filosofie heeft geleid interessant om te volgen. Phaedrus verzamelt gedachten op zogenaamde fiches, en ordent die vervolgens in categorieën. Hij laat alle ruimte om terug te komen op eerdere gedachten door ook kritiek te leveren op zijn eigen fiches. Op deze manier is hij zelf actief bezig filosofie te bedrijven, niet te vergelijken met wat hij noemt filosofologie, datgene wat op universiteiten wordt onderwezen, maar waarbij eigen initiatief niet direkt wordt aangemoedigd.
De Metafysica van de Kwaliteit zet zich af tegen de subject-object metafysica als allesoverheersend raamwerk. Inplaats daarvan worden subjecten en objecten ingepast in de Metafysica van de Kwaliteit. Phaedrus onderkent twee soorten kwaliteit: statische en Dynamische. De wereld bestaat uit statische kwaliteitsstructuren, onderverdeeld in 4 evolutionaire lagen, de anorganische, biologische, sociale en intellectuele laag. Deze lagen zijn in essentie onafhankelijk, echter aangrenzende lagen kunnen met elkaar in conflict zijn. De statische structuren kunnen veranderen onder invloed van Dynamische kwaliteit (een revolutionair in een vastgeroeste samenleving is een voorbeeld van Dynamische kwaliteit die statische sociale patronen tracht te beïnvloeden). De Dynamische kwaliteit is zelf niet nader definieerbaar. De Metafysica van de Kwaliteit geeft daarmee ruimte om mystiek met subject-object redeneringen te verenigen. Onderstaande figuur geeft het raamwerk schematisch weer.
Enige thema's die aan de hand van deze filosofie in het boek worden uitgewerkt zijn de volgende:
- Invloed van Indianen en Europeanen op de huidige Amerikaanse samenleving.
- Vrije wil versus determinisme.
- De evolutieleer: het is niet zozeer de 'survival of the fittest', maar de Dynamische kwaliteit die voor de ontwikkeling zorgt.
- Sexualiteit: kan conflict geven tussen biologische (hoge) en sociale (lage) kwaliteit.
- De Dynamische kwaliteit van een wereldstad als New York.
- De wetenschap, die openstaat voor verbeteringen (Dynamische invloeden): het potlood is machtiger dan de pen.
- Beroemdheid: conflict tussen sociale en intellectuele kwaliteit.
- De strijd tussen samenleving en intellect, volgens Phaedrus het belangrijkste onderwerp van de 20e eeuw.
- Krankzinnigheid: de verschuiving in waarneming van cultureel relevante waardepatronen.
- Religie: twee of meer personen onder invloed van dezelfde krankzinnigheid.
Niet alle punten zijn even sterk uitgewerkt, maar ze bieden genoeg aanknopingspunten om er zelf mee verder te gaan. Het boek is een grote uitnodiging tot zelf nadenken.
meerwaarde
Dit boek is voor mij uiterst inspirerend. Zowel de methode, filosofie bedrijven, als het inzicht dat er een metafysica bedacht kan worden die enerzijds recht doet aan de 'harde' wetenschap, en anderzijds de mystiek toelaat, is boeiend.
De kritiek op Pirsig die vaak wordt geponeerd is de vraag of de subject-object metafysica het huidige idee van de wereld ook werkelijk zo overheerst als hij stelt. Ik kan hier alleen maar op zeggen dat dat voor mij wel degelijk het geval was (net als voor Pirsig), waarmee het boek direkt aan impact wint.
uitgelezen op 04-05-02
verplichte kost | prachtig | lezenswaard | aardig | tijdverlies | niet door te komen
© 2002 mIKe